Sale!
Placeholder

Nnabata Nchqcha a bx nke a nabatara na Ngalaba Lingwistiks Igbo na Asxsx Na[jir[a nd[ qzq, Mahadum nke Na[jir[a, Nsxka

10,000 3,000

Topic Description

Chapter 1-5: Yes | Instant Download: Yes | Ms Word and PDF Format: Yes | All Chapters, Abstract, Figures, Appendix, References : Yes.... Click on "GET FULL WORK" Button Above For The Complete Material.

ISI NKE MBX

MKPQLITE

  • Ntqala Nchqcha

Asxsx bara ezigbo uru na ndx mmadx. Nke a kpatara qtxtx nd[ qkammxta ji eleba anya n’ihe banyere asxsx iji wepxta xzq d[ iche iche a ga‑esi wulite ya (Nwaozuzu 2008). Asxsx q bxla nwere usoro e ji mara ya, q bxkwa usoro a ka nd[ nwe ya na agbaso na

mwube xtqasxsx ya. N’ihi nke a  edemede Chomsky niile nakwa nkwupxta ya n’edemede nd[ a na-arxtx aka n’xtqasxsx Izugbe. Nkwenye Chomsky (1986‚1988) bx na asxsx bx

onyinye pxrx iche mmadx nwere nke nd[iche ya pxtara n’usoro qmxmx ya. Nke a mere ka Ogbulogo (2001) ji kqwaa xtqasxsx izugbe d[ ka mmube asxsx n’qnqdx Chukwu si

kee asxsx ahx nke na‑ewepxta usoro ndi a ga‑agbaso na mwube asxsx ahx. N’ihi nke a‚ a na‑ahxta xtqasxsx q bxla d[ ka nch[kqta ngabiga d[ iche iche asxsx gabigara. Nke a pxtara na mmxta asxsx ga‑agbador[r[ xkwx n’ihe si n’xbxrx nke na‑enye aka na nhazi nakwa

mwube echiche, nke ga‑enyere any[ aka [mata ma a gbasokwara iwu na‑ach[ asxsx,

tinyekwara iwu a na­agbaso n’odide asxsx ahx a na‑ekwu maka ya.

Xtqasxsx izugbe d[ ka ngwa asxsx nwere iwu nd[ d[ mkpa nakwa iwu nd[ ad[chagh[  mkpa. Iwu nd[ d[ mkpa bx iwu nd[ ahx mere ka asxsx mba xwa yirita onwe ha. Ha ka a na­ahxta ka iwu izugbe n’ihe gbasara asxsx, ebe iwu nd[ ad[chagh[ mkpa bx iwu asxsx a kpqrq aha new, nke e jiri mara ya bxkwa nke nd[ nwe asxsx ahx na-agbaso na mwube xtqasxsx ya. Site na nkwuwapxta a, a ga-ahxta xtqasxsx izugbe d[ ka atxtx na-ewupxta usoro mwube xtqasxsx nke mmadx ma wepxtakwa usoro nke a ga-agbaso na mwube xtq

asxsx ahx‚tinyekwara iwu ga-ach[kwa mwube xtqasxsx ahx. Xd[ xtqasxsu a ka a kqwapxtara n’uju n’atxtx nch[kwa na nkekq nke a hxtara d[ ka atxtx qhxrx n’ebe ihe gbasara nkqwapxta xfqdx asxsx ala any[ nq txmadx asxsx Igbo.

Qrx niile a rxrx n’utqasxsx izugbe n’oge mbx gbasara usoro xtqasxsx nwoghar[ mere ka e nwee iwu d[ iche iche nke na ach[kwa mwube xtqasxsx na ndokq ha d[ iche iche.

Iwu nd[ a a gabigala mgbanwe d[ iche iche kemgbe Chomsky (1957) wepxtara ha.

Mgbanwe nke kacha bx nke butere mwube xd[r[ atxtx d[ mma nnqmi 1965 nke nwere

iwu ndokq nkebiokwu nke e si na ya nwete nkebiokwu nr[ba ama n’xzq e si ach[kq ihe qnx d[ omimi, tinyekwara qtxtx iwu nwoghar[ nke na-arx qrx d[ iche iche d[ ka mbughar[,

mwepx na ntinye n’ebe nkebiokwu nr[ba ama nq iji nwete nkebiokwu nr[ba ama bx [gba nke a na‑akpq ndokq nd[neelu (Ouhalla 1994). Ya bx‚ ndokq nd[niime na‑arx qrx ihe ntiniime n’ebe nwoghar[ nakwa mwube okwu nq. Qtxtx qnqdu ka e ji dochie anya iwu mwube  nkebiokwu n’ebe mwube nkeji nd[ e si n’atxtx s¹ nwete d[ (Chomsky1970, Jackendoff 1972). E nwere qtxtx iwu nwoghar[ nd[ a na‑agbaso na mwube xtqasxsx. Ha gxnyere iwu mbughar[ wh,Trqpikal[zeshqn, Estrapozishqn dg. Iwu nwoghar[ nd[ a mere ka atxtx xhiri pxta ihe, nke bx xzq qhxrx e si ahxta mwube ndqkq nd[neelu. Iji gbochie iwu nwoghar[ iwube qtxtx ah[r[okwu na‑adabagh[ adaba. Chomsky (1977) wepxtara otu iwu ga‑ach[kq xd[ mwube d[ iche iche nke q kpqrq bupx‘&’ nke na‑arxzi qrx nwoghar[ nd[ Chomsky wepxrx na arxbu. Qru iwu bupx ‘&’ bx isite n’otu ebe buga ihe n’ebe qzq.

Qzq, N’ihi xjq na iwu bupx‘&’ ga‑amxba kar[a otu a chqrq ya, Chomsky(1964) n’edemede qhxrx ya n’atxtx usoro okwu banyere iwu ga‑achikwa xd[ nwoghar[ nile wubere xd[ nchekwa izugbe nke ga‑eme ka ihe banyere mbughar[ na ngalaba asxsx bxrx [gba. Nchekwa nd[ a bx nd[ e nwetara site na nkekq na ókè mbufe nd[ soro wube atxtx nch[kwa na nkekq. Atxtx nkekq bx qnqdx nkeji enwegh[ ihe d[ n’ime ya nke e wubere iji chekwaa ngwa nd[ e bupuru ebupu site n’xzq nrxmaaka. Ebe atxtx oke mbufe bx qnqdx na‑egbochi mbupx ‘&’  iwube iwu kar[a etu a chqrq ya site n’xzq aba mbufe. Q bx atxtx oke mbufe ka a ga-eji mere ihe mgbakwas[ xkwx na nchqcha a bx Kqnstrenti d[ ka iwu na-echekwa mbughar[ n’asxsx Igbo.

1.1.1   kackkka   Xda olu D[ N’Asxsx Igbo

Mbah (2010) kwuru na e nwere xd[ xda olu atq n’asxsx lgbo. Ha gxnyere xda elu, xda ala na xda nsuda. Xda elu bx nke a na-esite n’ala aka ekpe kara ya laa n’elu aka nri

[ / ]. O nwere ike ibido okwu ma q bx ah[r[okwu d[ ka áká. O nwere ike [bata n’etiti okwu ma q bx na ngwxcha okwu d[ ka ákwúkwó. O nwere ike kwus[ okwu ma q bx ah[r[okwu d[ ka ákwá. E nwere ike iwetu ya mana q bxgh[ nke iwetu ya ka q bxrx xda ala d[ ka áká+chí = áká Chî .

Xda ala bx nke xda ya laturu ala. A na-esite n’elu aka ekpe kara ya laa n’ala aka nri. Akara e jiri mara ya bx [\]. O nwere ike ibido okwu ma q bx ah[r[okwu d[ ka àlà. O nwere ike lalie elu mgbe q nq n’etiti xda elu abxo nq n’agbata d[ ka  úwé + òké = úwé  óké.

Ebe xda nsxda bx xda elu sxdara asxda.  Akara e jiri mara ya bx [ – ]. O nwegh[ ike

ibido okwu ma q bx ah[r[ okwu. O nwere ike [bata n’etiti okwu d[ ka náâní, níîlé. O nwere ike imechi okwu d[ ka égô, mmirî. Mgbe q batara n’etiti okwu nd[ bx xda elu, q ga‑agbanwe  qnqdx  ya bxrxzie xda elu. O nwegh[ ike iso xda ala.

E nwere usoro ntinye akara xda olu atq n’asxsx Igbo. Mana q bx usoro ntinye akara  xda olu abxq kara pxta ihe.

Usoro ntinye nke mbx bx nke R.C Abraham txpxtara. A nagh[  a gbasokwa usoro a ugbu a. Nchqcha nd[ e megas[r[ banyere akara xda olu e meela ka usoro a ghara [dabakwa n’ihe a chqrq. Usoro ntinye a kwuru na

(a). A ga-eji mkpxrx edemede ukwu zipxta xda elu d[ ka

ájá – AjA

óké –  OkE  .

(b). A ga-eji mkpxrx edemede ukwu bido okwu nd[ nwere xda nsxda d[ ka

égô –EGo

ányâ- ANYa .

(ch). A ga-eji mkpxrx edemede nta zipxpxta xda ala d[ ka

àlà –ala

màrà –mara .

Usoro nke abxq bx nke Welmers na Nwachukwu txpxtara. Q bxkwa usoro a ka Nwachukwu (1981), Mbah (1986) gbasoro n’edemede ha. N’usoro ntinye a, a na-eji naan[ akara xda olu abxq eszipxta xd[r[ akara xda olu atq e nwere n’asxsx Igbo. Ya bx,  akara lara elu ka e ji egos[pxta akara xda elu na akara xda nsxda ma were akara laturu ala gos[pxta xda ala. Usoro ntinye a kwuru na

(a). Mgbe e nwere xda nd[ yiri onwe ha n’okwu, q bx naan[ n’xda nke mbx ka a ga-etinye akara xda olu d[ ka

áká -áka

ákwá  – ákwa .

(b). Mgbe e ruru qwa mkpagide a ga-etinye akara xdaolu n’xda nke bu xzq n’xda nd[ ahx n’edogh[ anya d[ ka

àlà -àla

dàrà -dàra .

(ch). Mgbe e ji akara lara elu egos[pxta xda elu ma q bx xda nsxda, q bxrx  na e nwee  akara xda elu abxo, akara xda elu nke abxo ga-agbanwe bxrxzie akara xda nsxda d[ ka

égó -egõ

ányá ­anyã .

Usoro nke atq bx nke nd[ qka mmxta d[ ka Emenanjq na Williamson txpxtara.Usoro ntinye a  na-ekwuwapxta  na

(a). A gagh[ e tinye akara xda olu n’okwu q bxla bx xda elu d[ ka

áká -aka

ámá -ama .

(b). Okwu niile bx xda ala ga-ebur[r[ akara xda ala d[ ka

màrà –màrà

àlà –àlà .

(ch). Okwu niile bx xda nsxda ga-ebur[r[ akara xda nsxda d[ ka

égô-egô

ányã­ányã.

Ka onye nchqcha tules[r[ usoro ntinye akara xdaolu atq nd[ a, q hqqrq usoro ntinye nke Emenanjq na Williamson txpxtara n’ihi na usoro a na‑enye aka ibelata akara xda olu n’edemede nke na-eme ka ihe e dere d[ mma n’anya site n’iji naan[ xdaolu abxq arx qrx n’edemede asxsx Igbo. Any[ ga-amatakwa na xda elu na-agba onwe ya n’anwx ma e tinyere ya akara ma q bx na e tinyegh[  ya, n’ihi na a b[a n’xda n[[le d[ n’Igbo izugbe, q bx xda elu ka xda ya kacha adapxta n’ah[r[ okwu ma q bxkwanx n’okwu q bxla e nwere qtxtx xda na ya.

1.2      Nsogbu Nchqcha 

Ihe qmxmx xfqdx e merela n’usoro okwu d[ ka Radford (1988 1981),Yusuf (1998),Ndimele (1992) dgz mere ka a mata n’iwu nchekwa na mbughar[ na‑enye nd[ na‑amx asxsx nsogbu nke na-eme ka ha na-ewube ndokq anagh[ adaba n’usoro iwu na‑ach[kwa  asxsx ha na-eme mbughar[ na ya txmadx iwu nchekwa nd[notu. Ihe e jiri mara xtoasxsx izugbe d[ ka Radford (1997) mere ka a mata bx na iwu na-ach[kwa  asxsx zxrx xwa. Q bx ya ka e ji arx qrx n’asxsx, mana e nwere iwu nke e ji mara asxsx q bxla nke na‑egos[pxta nd[iche n’ebe asxsx n’ibe ya d[. Q bxkwa iwu a ka nd[ nwe asxsx ahx na‑agbaso na mwube xtqasxsx. Nchqcha a gbadoziri xkwx na kqnstrenti d[ ka iwu na‑echekwa

mbughar[. Q ga-elebakwa anya na-etu iwu  nchekwa nd[ a si egbochi mbibi iwu nd[notu .

1.3 Ókè  Nchqcha  

Any[ mara na a s[ ka a kqwawa xd[r[ iwu niile na‑echekwa mbughar[ n’ihe qmxmx usoro okwu, q gagh[ ad[cha mfe.Ya mere, nchqcha a ga‑eleba anya n’iwu nchekwa usoro okwu nakwa iwu nchekwa opasiti. Nchekwa nd[ nke usoro okwu a ga-eleba anya ebe a gxnyere: lwu Nchekwa Mkpqaha Ukwu, Iwu Nchekwa ‘A’ d[ n’okpuru ‘A’, Iwu Nchekwa Ndokq Njikq Ah[r[ Nnqrq Onwe, Iwu Nchekwa Aba Mbuxzq, Iwu Nchekwa Aba Aka ekpe, Iwu Nchekwa Ah[r[ Ukwu. Ebe Qnqdx Nchekwa Isiah[r[ A kpqrq Aha, Qnqdx Nchekwa Ah[r[ Oghe Omee, na Qnqdx Nchekwa Mkpqaha Nhqrq bx nd[ a ga‑ach[kqta n’iwu nchekwa opasiti. Onye nchqcha hqrq ebe nd[ a iji chqpxta qrx ha n’asxsx lgbo ma gos[pxtakwa etu iwu nchekwa nd[ a si ebelata mbibi iwu nd[notu.

1.4  Mbunuche Nchqcha

Nchqcha q bxla na-enwe mbunuche e ji eme ya. N’ihi nke a, mbunuche nchqcha  a bx:

  1. Ime ka a ghqtakwuo etu iwu na-echekwa mbughari si enye aka ebelata etu e si emebi iwu nd[notu mgbe a na-eme mbughar[ n’asxsx Igbo.
  2. Igos[pxta ma e nwere nchekwa nd[notu n’asxsx Igbo.
  3. Igos[pxta xd[ mbughar[ na-apxta ihe n’asxsx Igbo.
  4. Igos[pxta xd[ iwu nd[ na-echekwa mbughar[ n’asxsx Igbo.
  5. [kqwa ihe na-eme qnqdx nd[ ahx e si bupx ngwa mgbe a na-eme mbughar[ n’asxsx

Igbo.

  1. Igos[pxta ebe a na-ebuga ngwa nd[ e bupxrx mgbe a na-eme mbughar[

1.5    Ajxjx  Nchqcha

Iji nweta qs[sa dabara adaba na nsogbu nd[ e depxtara n’elu, any[ ga-enweta qs[sa site n’ajxjx nd[ a nke ga-eduba any[ na nchqpxta any[ n’ikpeazx ma nyekwa aka ime ka e nwetazuo mbunuche nchqcha a.

  1. E nwere nchekwa nd[notu n’asxsx Igbo?
  2. Kedx xd[ mbughar[ na-apxta ihe n’asxsx Igbo?
  3. Olee xd[r[ iwu na-echekwa mbughar[ n’asxsx Igbo?
  4. Kedx ihe na-eme qnqdu nd[ ahx e si bupx ngwa mgbe a na-eme mbughar[ n’asxsx

Igbo?

  1. Kedx ebe a na-ebuga ngwa nd[ e bupxrx mgbe a na-eme mbughar[ n’asxsx Igbo?

1.6      Uru  Nchqcha                              

E nweela arxmxka n’ebe atxtx mbughar[ nakwa iwu nq. Ihe qmxmx a gbasara iwu na-echekwa mbughar[ n’asxsx lgbo ga-aba uru nke ukwuu n’ihi na q ga-eme ka a mata n’uju etu iwu si echekwa mbughar[ n’asxsx lgbo. Xmx akwxkwq na-amx ihe banyere asxsx ga-esizi n’xzq d[ etu a mxta etu ha ga-esi jiri atxtx usoro okwu nyochaa asxsx d[ iche iche. Site na nchqcha a, echiche xfqdx mmadx na-amx asxsx lgbo, nd[  na-ahxta  asxsx lgbo d[ ka asxsx na-eme ihere ma q bxkwanx ihe qmxmx xmx nwaany[  ga-agbanwe n’ebe asxsx lgbo d[ mgbe ha hxtara na q bxgh[ naan[ n’asxsx Bekee ka e nwere ike were iwu rxq qrx na mbughari, e nwekwara ike iji ya rxkwaa qrx na mbughar[ n’asxsx lgbo. Nchqcha a ga-enyekwara nd[ nchqcha n’usoro okwu aka n’[ch[kqta ihe nd[  d[ iche nke a ga-eji kwalite ngwa qrx n’asxsx Igbo.

SEE FAQ (frequently asked questions)

VIEW OUR SERVICES:

see frequently asked questions